Học cả buổi tối mà hôm sau kiểm tra vẫn quên gần hết: Top 10 kinh nghiệm thực tế về kỹ năng học tập
Chúng tôi gặp tình huống này ở rất nhiều học sinh, sinh viên: ngồi học liên tục ba bốn tiếng buổi tối, đọc đi đọc lại bài, vậy mà sáng hôm sau vào phòng thi lại quên gần hết những gì đã học.
Cảm giác lúc đó khá ức chế, vì rõ ràng đã cố gắng rất nhiều mà kết quả không tương xứng với công sức bỏ ra. Top 10 kinh nghiệm thực tế về kỹ năng học tập dưới đây, chúng tôi đúc kết từ việc quan sát nhiều trường hợp thực tế, giúp bạn hiểu vì sao học nhiều chưa chắc nhớ lâu, và nên làm gì để thay đổi điều đó.
Vì sao học nhiều giờ liên tục chưa chắc đã hiệu quả bằng học có phương pháp
Não bộ cần thời gian nghỉ để củng cố thông tin vừa tiếp nhận, nói dễ hiểu là não cần “sắp xếp lại kệ sách” sau khi nhồi nhét quá nhiều thứ cùng lúc. Học liên tục không nghỉ khiến quá trình này bị gián đoạn, thông tin mới chưa kịp chuyển vào trí nhớ dài hạn đã bị thông tin sau đè lên.
Học thụ động, tức là chỉ đọc lại tài liệu nhiều lần mà không chủ động xử lý thông tin, thường kém hiệu quả hơn hẳn các phương pháp ôn tập chủ động như tự đặt câu hỏi, tự tóm tắt bằng lời của mình. Đọc lại tạo cảm giác quen mắt, dễ nhầm tưởng là đã nhớ, nhưng thực chất kiến thức chưa được xử lý sâu để lưu giữ lâu dài.
Kỹ thuật ôn tập ngắt quãng giúp ghi nhớ lâu hơn ra sao
Thay vì học dồn một lần rồi để đó, ôn tập ngắt quãng là chia nhỏ việc ôn lại kiến thức theo các mốc thời gian cách nhau, ví dụ học hôm nay, ôn lại sau hai ngày, rồi ôn lại lần nữa sau một tuần. Cách này nghe đơn giản nhưng hiệu quả hơn hẳn việc đọc liền một mạch năm lần trong một buổi tối.
Lý do là mỗi lần ôn lại, não bộ phải cố nhớ lại thông tin từ đầu, quá trình “vật lộn” nhớ lại này kích hoạt trí nhớ mạnh hơn so với việc chỉ đọc lại khi thông tin còn mới. Kết quả là thông tin được củng cố và chuyển vào trí nhớ dài hạn tốt hơn nhiều so với học dồn một lần.
Một ca thực tế: học sinh cải thiện điểm số sau khi đổi cách ôn tập
Chúng tôi từng theo dõi trường hợp một học sinh lớp 11, trước đó chỉ đọc lại bài vở đúng một lần vào tối trước ngày thi. Dù đã cố gắng thức khuya học bài, điểm số vẫn không như mong đợi, thường chỉ đạt mức trung bình khá dù bạn học khá chăm.
Sau khi chuyển sang ôn tập ngắt quãng, chia nhỏ ôn lại kiến thức theo từng ngày trong tuần thay vì dồn vào tối cuối, kết hợp thêm tự kiểm tra lại kiến thức bằng câu hỏi thay vì chỉ đọc, điểm số của bạn cải thiện rõ rệt chỉ sau vài tuần áp dụng. Điều thay đổi không phải là học nhiều hơn, mà là học đúng cách hơn.
Phương pháp dạy lại cho người khác để củng cố kiến thức
Có một cách kiểm tra khá chính xác xem mình đã hiểu bài chưa: thử giải thích lại cho một người khác nghe, càng đơn giản dễ hiểu càng tốt. Khi phải giải thích lại, bạn buộc phải sắp xếp lại kiến thức một cách mạch lạc, không thể nói vòng vo như lúc chỉ đọc trong đầu.
Đây cũng là cách nhanh nhất để phát hiện phần mình chưa thực sự nắm vững. Nếu giải thích tới đâu cũng bị vấp, phải dừng lại suy nghĩ, đó chính là dấu hiệu phần kiến thức đó cần ôn lại kỹ hơn, thay vì tự tin rằng mình đã hiểu chỉ vì đọc qua thấy quen.
Sắp xếp không gian và thời gian học tập hợp lý
- Chọn không gian yên tĩnh, ít xao nhãng, hạn chế điện thoại và thông báo mạng xã hội trong lúc học.
- Chọn khung giờ học phù hợp với đồng hồ sinh học cá nhân, thay vì ép bản thân học vào lúc không tỉnh táo chỉ vì đó là “giờ vàng” theo lời khuyên chung.
Có bạn học tốt nhất vào sáng sớm, có bạn lại tập trung tốt hơn vào buổi tối muộn. Không có khung giờ nào đúng cho tất cả mọi người, quan trọng là bạn tự quan sát và nhận ra khung giờ nào bản thân tỉnh táo, dễ tập trung nhất.
So sánh học một mình và học nhóm để đạt hiệu quả tốt hơn
Học một mình phù hợp khi cần tập trung sâu vào một chủ đề khó, không bị phân tâm bởi ý kiến hay tốc độ học khác nhau của người khác. Đây cũng là lúc phương pháp ôn tập ngắt quãng và tự kiểm tra phát huy hiệu quả tốt nhất, vì không ai làm gián đoạn quá trình tự nhớ lại của bạn.
Học nhóm giúp trao đổi góc nhìn khác nhau, phát hiện những điểm mình bỏ sót mà tự học một mình khó nhận ra. Tuy nhiên cần chọn nhóm có kỷ luật, nếu không buổi học nhóm dễ biến thành buổi tán gẫu, mất thời gian mà không hiệu quả. Với các bạn hay gặp mâu thuẫn quan điểm khi học nhóm, có thể tham khảo thêm bài kỹ năng giải quyết xung đột nơi công sở mà chúng tôi từng chia sẻ, nguyên tắc xử lý mâu thuẫn ở đó áp dụng được cả cho nhóm học tập.
Kỹ năng quản lý thời gian khi vừa học vừa có nhiều việc khác phải lo
Lập danh sách ưu tiên theo mức độ quan trọng và thời hạn của từng nhiệm vụ học tập giúp bạn không bị rối khi có quá nhiều việc cùng lúc. Việc gấp và quan trọng làm trước, việc không gấp có thể sắp xếp vào khung giờ trống sau.
Dành thời gian nghỉ ngơi hợp lý giữa các phiên học cũng quan trọng không kém việc lập kế hoạch. Học liên tục nhiều giờ mà không nghỉ dễ dẫn tới kiệt sức kéo dài, ảnh hưởng ngược lại tới khả năng tập trung của những ngày sau đó. Nếu bạn đang cảm thấy áp lực học tập chồng chất trước kỳ thi, có thể tham khảo thêm bài quản lý cảm xúc cho học sinh cấp 3 trước kỳ thi để cân bằng tâm lý tốt hơn trong giai đoạn ôn thi căng thẳng.
Sai lầm phổ biến khiến việc học kém hiệu quả dù đã bỏ nhiều thời gian
Sai lầm phổ biến nhất là chỉ đọc lại tài liệu nhiều lần mà không tự kiểm tra lại kiến thức bằng câu hỏi thực hành. Đọc lại tạo cảm giác an toàn giả, khiến bạn nghĩ mình đã nắm vững trong khi thực tế chưa chắc trả lời được nếu có ai hỏi ngược lại.
Sai lầm thứ hai là học dồn sát ngày thi thay vì phân bổ đều thời gian ôn tập từ sớm. Việc lắng nghe phản hồi từ thầy cô hoặc bạn học trong quá trình ôn tập cũng giúp phát hiện lỗ hổng kiến thức sớm hơn, thay vì đợi tới lúc thi mới biết mình chưa hiểu đúng. Kỹ năng này liên quan khá gần với kỹ năng lắng nghe chủ động mà chúng tôi từng viết, áp dụng được cả trong học tập lẫn công việc sau này. Với các bạn muốn tìm thêm tài liệu ôn tập ngoài chương trình chính khóa, có thể tham khảo thêm tại Trạm Sách, một nguồn tài liệu đọc thêm khác mà chúng tôi vẫn theo dõi song song.
Câu hỏi thường gặp
Kỹ thuật ôn tập ngắt quãng phù hợp với môn học nào nhất?
Phù hợp nhất với các môn cần ghi nhớ nhiều kiến thức như từ vựng ngoại ngữ, công thức, sự kiện lịch sử. Với môn cần tư duy giải bài tập như toán, kỹ thuật này vẫn hữu ích nhưng nên kết hợp thêm luyện giải đề thường xuyên, không chỉ ôn lại lý thuyết.
Học nhóm có thực sự hiệu quả hơn học một mình không?
Còn tùy vào mục tiêu và chất lượng nhóm học. Nếu nhóm có kỷ luật, biết tập trung đúng chủ đề, học nhóm giúp bổ sung góc nhìn tốt hơn. Nếu nhóm dễ sa đà nói chuyện ngoài lề, học một mình thường hiệu quả hơn hẳn.
Nên nghỉ giải lao bao lâu giữa các phiên học để đạt hiệu quả tốt nhất?
Không có con số cố định đúng cho mọi người, nhưng nhiều bạn thấy hiệu quả với nhịp học 25-45 phút rồi nghỉ 5-10 phút. Quan trọng là nghỉ đúng lúc cảm thấy khó tập trung, không đợi tới khi kiệt sức hẳn mới nghỉ.
Làm sao biết mình đang học đúng phương pháp phù hợp với bản thân?
Dấu hiệu rõ nhất là khả năng nhớ lại kiến thức sau vài ngày mà không cần mở sách ra xem lại. Nếu áp dụng một phương pháp trong khoảng hai đến ba tuần mà vẫn thấy quên nhanh như trước, nên thử điều chỉnh cách ôn tập, thay vì tiếp tục lặp lại cách cũ và tự trách bản thân không cố gắng đủ.
