Nhiều người mới đi làm cảm thấy e ngại, thiếu tự tin khi cần thương lượng mức lương với nhà tuyển dụng
Kỹ năng mềm cho học sinh, sinh viên và người đi làm luôn là chủ đề được nhiều người quan tâm, trong đó đàm phán lương là kỹ năng thiết thực với bất kỳ ai mới đi làm.
Chúng tôi từng ngồi nghe một bạn sinh viên mới ra trường kể chuyện phỏng vấn tuần trước. Bạn ấy thiếu kỹ năng đàm phán lương, nên khi nhà tuyển dụng đưa ra con số, đành gật đầu ngay. Bạn ấy không hề kém năng lực. Chỉ là chưa từng có ai chỉ cách mở lời khi bên tuyển dụng đưa ra mức lương đầu tiên.
Câu chuyện như vậy lặp lại rất nhiều lần. Từ sinh viên mới ra trường đến người đã đi làm vài năm, ai cũng từng bối rối. Đứng trước bàn phỏng vấn, phần đông chọn im lặng chấp nhận. Lý do đơn giản: sợ mất cơ hội, sợ bị đánh giá là “đòi hỏi”, sợ không biết mở lời sao cho khéo.
Thiếu kỹ năng đàm phán dễ khiến người mới đi làm nhận mức lương thấp hơn năng lực thực tế. Có bạn giỏi chuyên môn, phỏng vấn tốt, nhưng tới phần lương lại lúng túng. Kết quả là mức lương khởi điểm thấp hơn mặt bằng chung khá nhiều. Về sau muốn điều chỉnh lại cũng khó, vì nhiều công ty tính mức tăng lương hằng năm theo phần trăm của lương cũ.
Ngược lại, chỉ cần nắm vài nguyên tắc cơ bản, bạn đã tự tin hơn hẳn khi ngồi vào bàn trao đổi. Không cần giỏi ăn nói. Không cần nhiều năm kinh nghiệm. Chỉ cần biết mình đang đứng ở đâu và biết cách trình bày điều đó rõ ràng. Trang bị kỹ năng đàm phán cơ bản giúp bạn tự tin hơn khi trao đổi về quyền lợi trong công việc. Đó cũng là điều chúng tôi muốn chia sẻ dưới đây, đúc kết từ nhiều buổi tư vấn hướng nghiệp thực tế.
Những nguyên tắc cơ bản khi đàm phán lương với nhà tuyển dụng
Nguyên tắc đầu tiên: đừng bước vào buổi phỏng vấn mà chưa biết mức lương trung bình của vị trí mình ứng tuyển. Nói dễ hiểu, đây là con số mà người cùng vị trí, cùng khu vực, cùng thâm niên đang nhận. Bạn có thể tìm hiểu qua trang khảo sát lương, hội nhóm nghề nghiệp, hoặc hỏi người quen cùng ngành. Có con số tham chiếu trong đầu, bạn sẽ biết mức nào là hợp lý, mức nào là bị ép giá.
Với vị trí văn phòng mới ra trường ở thành phố lớn, lương khởi điểm thường quanh mức 7-12 triệu đồng mỗi tháng. Con số này còn tùy ngành và quy mô công ty. Nhưng biết khoảng dao động giúp bạn tránh hai tình huống dở khóc dở cười. Một là hét giá quá cao khiến nhà tuyển dụng ngại. Hai là rụt rè, đưa con số thấp hơn giá trị thật. Một sai lầm chúng tôi hay gặp: ứng viên chỉ nhìn vào lương gross ghi trên tin tuyển dụng. Họ quên hỏi thêm về thưởng, bảo hiểm hay phụ cấp đi kèm. Những khoản này cộng lại đôi khi chênh nhau cả vài triệu đồng.
Muốn có con số tham chiếu đáng tin, bạn không cần công cụ gì cao siêu. Vài kênh là đủ: mục lương tham khảo trên các trang tuyển dụng lớn, bài chia sẻ thu nhập trong hội nhóm nghề nghiệp. Ngoài ra, bạn có thể hỏi thẳng đàn anh đàn chị đi trước vài khóa. Càng hỏi nhiều nguồn, con số trung bình bạn có càng sát thực tế.
Trình bày giá trị bản thân thay vì chỉ đưa ra con số lương
Nguyên tắc thứ hai, nhiều bạn hay bỏ qua: đàm phán lương không phải cuộc mặc cả một con số. Đó là lúc bạn trình bày rõ giá trị mình mang lại, thay vì chỉ đưa ra con số mong muốn rồi chờ đối phương gật hay lắc đầu. Nhà tuyển dụng không trả lương cho một con số bạn thích, mà trả cho những gì bạn chứng minh được mình có thể tạo ra.
Ở đây có một điểm tương đồng chúng tôi hay lấy làm ví dụ. Một doanh nghiệp muốn khách hàng chọn mua sản phẩm cũng phải trình bày giá trị của mình thật rõ. Chẳng hạn một website bán hàng được mona.media thiết kế cũng phải làm sao để khách nhìn vào là hiểu ngay vì sao nên chọn sản phẩm. Người đi xin việc cũng vậy. Hồ sơ và câu trả lời phỏng vấn chính là ấn tượng đầu tiên bạn tạo ra với nhà tuyển dụng.
Cách trình bày không cần hoa mỹ. Bạn chỉ cần nêu cụ thể: từng làm dự án gì, kết quả ra sao. Đừng nói chung chung kiểu “tôi có kinh nghiệm quản lý dự án”. Hãy nói cụ thể: “tôi từng phụ trách dự án có 5 người, hoàn thành sớm hơn kế hoạch 2 tuần”. Con số cụ thể luôn thuyết phục hơn tính từ chung chung.
Bối cảnh tuyển dụng gần đây thay đổi khá nhanh. Nhiều công ty giờ dùng công cụ tự động để sàng lọc hồ sơ. Chúng tôi có viết riêng một bài về cách doanh nghiệp tuyển dụng đang thay đổi vì công cụ AI. Đọc thử nếu bạn tò mò vì sao vòng phỏng vấn bây giờ khác trước. Hiểu xu hướng này giúp bạn chuẩn bị câu trả lời sát hơn, kể cả phần thương lượng lương.
Cách rèn luyện kỹ năng đàm phán cho người mới đi làm
Biết nguyên tắc là một chuyện, áp dụng lúc hồi hộp lại là chuyện khác. Chúng tôi từng chứng kiến nhiều bạn thuộc lòng lý thuyết, nhưng tới lúc ngồi trước nhà tuyển dụng thì quên sạch. Vì vậy phần rèn luyện mới là yếu tố quyết định.
Có vài cách luyện tập chúng tôi hay gợi ý cho các bạn đang chuẩn bị phỏng vấn:
- Thực hành trước với bạn bè hoặc người thân, đóng vai nhà tuyển dụng hỏi ngược lại bạn.
- Ghi âm lại câu trả lời của mình, nghe lại để chỉnh giọng điệu và tốc độ nói cho tự nhiên hơn.
- Chuẩn bị sẵn 2-3 mốc lương cụ thể: mức mong muốn, mức có thể chấp nhận và mức thấp nhất sẽ từ chối.
- Viết ra giấy 3 thành tích cụ thể nhất, để không bị lúng túng khi cần dẫn chứng.
Thực hành trước với người quen nghe có vẻ đơn giản, nhưng hiệu quả rất rõ. Khi tập nhiều lần, bạn quen dần với cảm giác hồi hộp. Đến lúc phỏng vấn thật, phản xạ đã có sẵn, không còn run đến mức quên hết những gì định nói.
Một điều chúng tôi luôn nhắc học viên: giữ thái độ chuyên nghiệp, tôn trọng suốt buổi trao đổi. Ngay cả khi hai bên chưa tìm được tiếng nói chung, cũng đừng gay gắt hay dồn ép nhà tuyển dụng. Cũng đừng vì ngại mà xuống nước quá sớm. Sai lầm chúng tôi hay thấy nhất: im lặng quá lâu khi nghe con số. Nhà tuyển dụng dễ hiểu nhầm là bạn không hài lòng. Cách xử lý đơn giản: cứ nói thẳng bạn cần thêm chút thời gian, xin phản hồi sau một, hai ngày.
Một tình huống thật khi thương lượng không suôn sẻ ngay từ đầu
Có một tình huống thực tế chúng tôi từng tư vấn. Một bạn ứng tuyển vị trí nhân viên kinh doanh, được đề nghị mức lương thấp hơn kỳ vọng khá nhiều. Thay vì từ chối thẳng, bạn ấy hỏi lại hai điều. Một là mức lương này có gồm hoa hồng theo doanh số không, hai là cơ hội xét tăng lương sau bao lâu. Câu hỏi ngược đó vừa lịch sự, vừa cho thấy bạn hiểu cơ cấu thu nhập của ngành.
Kết quả là nhà tuyển dụng điều chỉnh lại đề nghị, thêm phần hoa hồng rõ ràng hơn. Thường doanh nghiệp chỉ xê dịch được khoảng 5-10% so với offer ban đầu. Vì vậy, hỏi đúng chỗ quan trọng hơn là cố ép một con số cứng.
Người mới đi làm nên quan tâm đến những kỹ năng nên trang bị thêm khi làm việc cùng AI. Nhiều vị trí tuyển dụng giờ yêu cầu biết dùng công cụ số ở mức cơ bản. Đây cũng là điểm cộng khi bạn đàm phán, vì nó cho thấy bạn sẵn sàng thích nghi với môi trường làm việc mới.
Nếu bạn làm mảng chăm sóc khách hàng hay vận hành, chúng tôi có bài viết khác. Bài đó nói về kỹ năng phục vụ công việc thực tế trong môi trường số. Nắm thêm những kỹ năng này giúp bạn làm việc tốt hơn. Đó cũng là “vốn” để đàm phán lại lương sau vài tháng thử việc.
Điều đọng lại về kỹ năng mềm cho học sinh, sinh viên và người đi làm
Kỹ năng đàm phán không phải thứ có sẵn từ khi mới ra trường. Đó là thứ cần tập luyện như mọi kỹ năng mềm khác. Người mới đi làm nên nhớ ba điều: lương thị trường, giá trị bản thân và thái độ giao tiếp. Giữ được cả ba, bạn sẽ bình tĩnh và tự tin hơn hẳn khi trao đổi. Cũng đừng quên, đàm phán không chỉ dừng ở con số lương cứng. Nếu công ty khó điều chỉnh ngân sách, bạn vẫn có thể trao đổi thêm về ngày phép hoặc lịch làm việc linh hoạt, hoặc đơn giản là thương lượng mốc xét tăng lương lần đầu.
Lần tới, khi ngồi trước nhà tuyển dụng và nghe con số lương đầu tiên, đừng vội gật đầu ngay. Hãy dành vài giây hỏi lại, trình bày điều bạn có thể đóng góp, rồi mới đưa ra mong muốn của mình. Chỉ một thay đổi nhỏ đó thôi, cũng đủ giúp bạn bước vào công việc mới với mức lương xứng đáng hơn, và một tâm thế tự tin hơn nhiều, thay vì chấp nhận cho xong. Đây cũng là một trong những kỹ năng mềm cho học sinh, sinh viên và người đi làm nên rèn luyện sớm, để tự tin hơn trong công việc lẫn cuộc sống.
